Mudanayaasha Wakiillada oo Rayaale ku Tilmaamay Dambiile Qaran oo Mudan in Maamuus-ka-xayuubin Lagu soo Oogo

Mudanayaasha Golaha Wakiillada Somaliland oo shalay gudo-galay doodda ajandaha  kalfadhiga 7aad oo ay isla shalay ansixiyeen, ayaa si adag diirradda ugu saaray dhibaatada ka taagan ganacsiga adhiga iyo heshiiska xukuumaddu kootada ugu xidhay ganacsadaha Carbeed ee Al-jaabiri.

Mudanayaasha doodda shalay ka qaybgalay oo tiradoodu ahayd 8 xildhibaan, ayaa waxa ay isku waafaqeen in Madaxweyne Rayaale yahay dambiile qaran, sidaa darteedna ay waajib distooriya tahay in maamuuska laga xayuubiyo, lagana qaado xilka uu ummadda u hayo, isla markaana lagu soo oogo dembiyo isugu jira dastuur-jebin iyo khiyaamo qaran.

Fadhigan shalay oo uu hoggaaniyey Guddoomiye Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro), isla markaana ay ka soo xaadireen 43 mudane, waxa uu ahaa mid jewi diirran ku bilaabmay oo aannu habayaraatee jirin wax muran iyo iskhilaaf xildhabaannada dhexdooda ah, iyadoo dhammaanba dareenka mudanayaasha laga dheehan karayey sida ay uga xun yihiin heshiiska xukuumadda Rayaale kootada ugu xidhay dhoofka xoolaha Al-jaabiri, waxaannu xildhibaannada aaraahdooda ka dhiibtay ku tilmaameen heshiiskaas mid sharci-darro ah oo baalmarsan dhammaanba xeerarka iyo shuruucda dalka.

Qoddobadda distooriga ah ee mudanayaashu xuleen in Madaxweyne Rayaale si badheedha u jabiyey waxa ka mid ah qodobka 11aad ee distoorka qaranka ee ka hadlaya dhaqaalaha dalka, kaas oo qeexaya in Somaliland qaadatay mabaadiida suuqa xorta ah, isla markaana xaaraantinimaynaya in ganacsiga iyo dhaqaalaha laga dhigo kooto (monopoly) cid gaar ahi ganacta ku hayaan iyo qodobo kale oo distooriya oo ay ka mid yihiin qodobka dawladda waajibka kaga dhigaya in heshiisyada ay gasho horkeento Golaha Wakiillada si loo ansixiyo.

Waxayna mudanayaasha doodda shalay ka qaybqaatay ee dalbaday in Madaxweyne Rayaale lagu sameeyo maamul-ka-xayuubinta soo daliishadeen qodobka distooriga ah ee 96aad oo ka hadlaya eedaynta iyo maamul-ka-xayuubinta Madaxweynaha, ku-xigeenka iyo wasiirrada, kaas oo qeexaya in Madaxweynaha lagu soo oogi karo dambiyadda kala ah khiyaamo qaran iyo ku xadgudubka distoorka.

Md. Siciid Cilmi Rooble oo doodda shalay fikirkiisa ka dhiibtay, ayaa yidhi; “Haddii Golaha Wakiilladu doonayo in uu kasbado kalsoonida shacbiga soo doortay waa in Madaxweyne Rayaale lagu qaadaa xil-ka-xayuubin si Madaxweyne kasta oo xilka qabtaa ugu quus-qaato neefka xoolaha ah. Heshiiska Al-jaabiri Madaxweynuhu la galayna waa xaaraan maqdac ah oo baalmarsan shuruucda iyo xeerarka dalka, waanna dastuur jabin ee waa in sida ugu dhakhsaha badan Rayaale xilka qaadis loogu sameeyaa.”

Md. Ibraahim Axmed Raygal oo isna doodda ka qaybgalay, ayaa soo jeediyey in arrinta xoolaha goluhu guddi gaar ah u saaro oo soo qiimaysa arrimaha la isku haysto, isagoo xusay in xooluhu yihiin laf-dhabarta dhaqaalaha dalka, loona baahan yahay in laga wada qaybqaato xannaanayntooda iyo daryeelkooda.

Md. Abiibakar Good ayaa isaguna caddeeyey in xukuumadda Rayaale caadaystay sharci-jabinta, sidaa awgeedna loo baahan yahay in tallaabo sharci ah laga qaado oo maamuus-ka-xayuubin lagu soo oogo, isagoo arrintaa faahfaahinayeyna waxa uu yidhi; “Waxaad mooddaa in xukuumaddu caadaystay sharci-jabinta, haddii ay noqoto qof suuqa maraya oo xabbad lagu dhufto. Haddii aynu eegno xoolaha iyo dhibaatada ka taagan dhoofintooda, maantana waxay taagan tahay xoolihii dalka oo qof qudha loo xidhayo oo weliba loo raacinayo raashin keenista.”

“Haddaba, innaga oo arkayna sharci-jabinta xukuumadda Rayaale waxa habboon in Golaha Wakiilladu Madaxweynaha xil-ka-xayuubin ku sameyno, waayo waxa uu gabbood-fal ku sameeyey ummaddii soo dooratay ee xilka u dhiibatay, qodobo distoorka ku yaalna wuu jebiyey, markaa waxa mudan in goluhu tallaabo ka qaado,” ayuu yidhi Md. Abiibakar.

Md. Maxamed Faarax Qabile oo ka mid ahaa xildhibaannada fikirkooda ka dhiibtay fadhigii shalay ee Golaha Wakiillada, ayaa dooddiisa ku yidhi; “Madaxweynuhu dembi buu galay oo khiyaamo ayuu sameeyey, maalin walbana waxaynu maqalnaa dad baa dembi galay oo guddiga nabadgelyada xukuntay ee muxuu Rayaale kaga duwan yahay kuwa guddiga nabadgelyadu xukunto, waxa uu galay khiyaamo qaran, beenbuu ummadda u sheegay oo ballankasta oo uu galo wuu ka baxaa, markaa waxa la gaadhay waqtigii xil-ka-xayuubinta Rayaale, waanna daembiile qaran.”

Sidoo kale, Md. Xuseen Maxamed Cige ayaa isaguna caddeeyey in mawqifkiisu la mid yahay mudanayaasha ka hor hadlay ee soo jeediyey xil-ka-qaadista Madaxweynaha, waxaannu sheegay in sida xukuumaddu ula dhaqantay arrinta xooluhu tahay mid khalad ah.

“Wasiirka [Xannaanada Xoolaha] oo afka xukuumadda ku hadlayey ayaa yidhi, ninka reer miyigi ahi haddii gadbad bariisa doono oo sayladda hakeeno, xukuumadda sidaa u hadlaysaa dawlad inoo noqon mayso waanna in wax laga qabtaa oo mudaharaad xalaal ah oo xildhibaannadu horkacayaan la sameeyo oo heshiiska Al-jaabiri lagaga soo horjeedo,” ayuu yidhi Md. Xuseen Maxamed Cige, waxaannu intaa raaciyey in haddii xukuumadda Rayaale dalka daacad ay u tahay heshiisyaday gasho Golaha Wakiillada horkeeni lahayd.

Md. Cali Yuusuf Axmed oo isna doodda ka qaybqaatay ayaa yidhi; “Cidda ka soo horjeedsata fikradaha xildhibaannnada ee xil-ka-qaadista rayaale waa qof aan dalkiisa laxejeclo u qabin, waanna dhib, waxaanna wax lala yaabo ah xukuumaddii xoolaheeda suuq u raadin lahayd inay nin qudha u xidhayso, heshiiska Al-jaabirina dastuurka ayuu jabinayaa, waanna in Golaha la horkeemo oo Al-jaabirina lala xisaabtamo.”

Waxa uu Md. Cali Yuusuf tilmaamay in Al-jaabiri lacagtii loogu talogalay dhismaha maxjarka uu mid ka badan qaatay ayna tahay in lala xisaabtamo oo lacagta uu dalka ka qaatay laga soo qaado, “Lacagta Al-jaabiri qaatay halaga soo qaado, haddii aanay xukuumaddeennu inoo hayn,” ayuu yidhi Md. Cali Yuusuf.

Md. Xaashi Xuseen Caabi ayaa isaguna sheegay inuu taageersan yahay in Madaxweynaha xilka laga qaado, waxaannu tilmaamay in heshiiska Al-jaabir yahay mid xaaraan ah, “Xoolihii halbawlaha dalka ahaa ayaa loo xidhay nin ajaanib ah, waxaanan qabaa haddii dalkan lagu soo duulo oo hub lala soo galo in cid wax ka qabanaysaa aanay jirin, waayo xoolihiiba ajaanib baa la siiyey, waxaanan leeyahay haddii xukuumaddu aanay faralaha ka qaadin heshiiskaa Al-jaabiri, inkaarta xooluhu way dhacaysaa cid ay ku dhacdaba heshiiskuna waaba xaaraan,” ayuu yidhi Xaashi Xuseen Caabi.

Ugu dambayntiina waxa doodda soo gebogebeeyey Md. Cabdiraxmaan Cismaan Caalin oo isna si adag uga hadlay arrinta xoolaha iyo heshiiska Al-jaabiri.

Geesta kale, Doodda shalay oo ahayd mid biyo-shubkeedu ahaa dhaliilaha iyo eedaynta loo soo jeedinayo Madaxweynaha iyo xukuumaddiisa, ayaa waxa ku cusbaa iyada oo aanay habayaraatee xildhibaannada xisbiga UDUB ka soo baxay iyo kuwa taageersan siyaasadda xukuumadda midkoodna eray qudha afkooda ka soo bixin, iyaga oo aamusnaan ku daawanayey habsami-u-socodka doodda lagu lafo gurayo, dhibaatada ka taagan doofka xoolaha iyo heshiiska Al-jaabiri, waxana dhacday in mudanayaasha UDUB-ta ee isku daray liiska ka qaybgalayaasha dooddu uu mid waliba si dhuumasho ah uga baxay madasha hoolka golaha ee dooddu ka socotay, halka qaar kalena markii dambe magacoodaba liiska ka masaxeen, waayo, marka laga la eego xaqiiqada dalka ka jirta ee la xidhiidha sida bulshada reer Somaliland uga soo horjeedo kootada dhoofka xoolaha la geliyey.

Mudanayaasha UDUB waxa ku adkaatay inay taageeraan heshiiska Al-jaabiri iyo inay ka soo horjeedsadaan, taas beddelkeediina waxa xildhibaan kastaaba kaligii go’aansaday inuu afka ka xidho ka hadalka qaddiyadda xoolahaba, aayar aayarna ay madasha shirka uga dusaan.

Source: Jamhuuriya

This entry was posted in News. Bookmark the permalink.

Comments are closed.